گرفتن عوارض ، گفتار درمانی به جای استفاده از ابزارهای قانونی
محمد خواجه پور : تا حالا شاید گذرتان به شهرداری افتاده است و مجبور شدهاید عوارض گوناگون را بپردازید. معمولاً هم از پرداخت عوارض دلخور هستید و میخواهید جوری از زیر بار آن در بروید. بعد خودتان را توجیه میکنید که این عوارض برای شهر لازم است. و اگر آشنایی پیدا نکردید آن را میدهید. اما آیا کاربرد عوارض تنها به عنوان محل اصلی درآمد شهرداری است یا کاری دیگری هم میکند؟
عوارض شهری معمولاً دو کارکرد متفاوت دارند. از یک سو عوارض شهری مهمترین منبع درآمد شهرداری ها است و از جهت دیگر یکی از موثرترین راه های ساماندهی و جهت دهی رفتار شهروندان. با وضع عوارض و دادن تخفیفهای لازم در موارد خاص میتوان به فرهنگسازی برای رفتارهای شهروندان پرداخت.
در شماره تازه «شهرما» نشریه داخلی شهرداری گراش سیاههای از عوارض شهری تصویب شده از سوی شورای شهر ارائه شده است. هنگام مروری کوتاه بر این سیاهه بلند دیده میشود در وضع این عوراض تنها نگاه درآمدزایی برای شهرداری لحاظ شده است. درآمدزایی از اولویتهای غیر قابل انکار برای چرخش امور شهر و ارائه خدمات مطلوب به شهروندان است. اما عوارض میتواند در این سطح ابتدایی نمانده و کارکردهای گستردهتر اجتماعی و فرهنگی داشته باشد.
یکی از عوارض تصویبی که در بیشتر شهرها نیز اعمال میشود عوارض تابلوهای تبلیغاتی و سردر فروشگاهها است. شهرداری تاکنون هیچ برنامهای را برای ساماندهی و نظم دادن به تبلیغات شهری اجرا نکرده است به همین دلیل تبلیغات محیطی در شهر گراش از بینظمی مفرط و عدم ساماندهی رنج میبرد. دریافت عوارض تابلوهای شهری فرصت مناسبی بود که در کنار درامدزایی برای شهرداری، کمی از بی نظمی موجود در این بخش کاسته شود.
در حال حاضر این عوارض تنها با توجه به متراژ و قیمت منطقهای تعیین میشود. در حالی که عوامل دیگری همانند نوع تبلیغات، جنس تبلیغات و ماندگاری نیز میتواند در تعیین قیمت موثر باشد. برخی پیشنهادهایی که در ادامه خواهد آمد میتواند در جهتدهی تبلغات محیطی و شهری در آینده موثر باشد. البته اعمال صحیح این پیش نهادها نه تنها از درآمدزایی این عوارض نخواهد کاست بلکه میتواند کارکرد دوگانه اقتصادی- اجتماعی عوارض را لحاظ کند.
الف. برای نصب تابلوهای مغازهها محدودیت زمانی مثلاً سه ساله در نظرگرفته شود و تابلوهای قدیمی مشمول جریمه شده و یا جمعآوری شوند و تابلوهای نو و جدید شامل معافیت یا تخفیف شوند. در این صورت چهره شهر سریعتر نو میشود. و مشکل تابلوهای رنگ و رورفته و از دور خارج شده کاهش خواهد یافت.
ب. اندازههای استانداردی برای تابلوها تعیین که تابلوها در این سایزها شامل تخفیف شده و تابلوهای غیراستاندارد شامل عوارض مضاعف شود. با این کار نظمی در چهره شهر ایجاد خواهد شد.
پ. همانند بسیاری از شهرها پارچه نوشتهها تنها محدود به تابلوهای رسمی شهرداری باشد و پارچه نوشتههای متفرقه که به مناسبتهای خاص در سطح شهر نصب میشود جمعآوری شود. جریمه این گونه پارچههای نیز میتواند منبع درآمدی برای شهرداری خواهد بود. این طرح در حال حاضر در جلو حسینیه اعظم اجرا میشود که در زیبایی نمای این ساختمان مذهبی بسیار مناسب بوده است.
ت. مراکزی که 20 درصد فضای تابلوی خود را به پیامهای شهری، اجتماعی یا مذهبی اختصاص دهند از تخفیف 50 درصدی برخوردار شوند.
این مثالهایی را که برای عوارض تابلوها آورده شد باید در بخشهای دیگر عوارضی نیز در نظر داشت. این مساله نیازمند کمی حوصله بیشتر در تدوین قوانین و نگاهی جامعتر و فرهنگی و اجتماعی است. اصلاح نگاهی در مدیریت شهری که عوارض را تنها به عنوان قلقک شهرداری نگاه میکند، کمک میکند شهروندان نیز در پرداخت عوارض بهتر توجیه شده و متاسفانه عوارض را نوعی زورگیری از خود ندانند.
اصلاح نگاه به عوارض به ویژه در بخش عوارض ساختمان نیز ضروری است. پیش از این نیز گفتیم که تمایل و علاقه شورای شهر در تغییر الگوی مسکن و ترغیب مردم به رشد عمودی شهر باید در قوانین بازتاب یابد و توصیهای صرفاً اخلاقی نباشد. برای حل معضل ترافیک خیابان امام هم باید قوانین مناسب همانند اجباری شدن پارکینگ برای بناهای مجاور خیابان تدوین شود.
مدیریت شهری در گراش باید نگاهی جامعتر در تدوین قوانین داشته باشد. در حاضر دو مشکل اساسی مدیریت شهری گفتار درمانی به جای استفاده از ابزارهای قانونی و در کنار آن عدم جامعیت و دیدگاه کلی در تدوین قوانین رنج میبرد.