آدمها و گذرها ، بحثی در نامگذاری معابر و خیابان ها
محمد خواجهپور: کشورهای مختلف برای نامگذاری معابر و گذرهای شهری از شیوههای مختلفی استفاده میکنند. در این میان استفاده از دو روزش مرسومتر است.
1. نامگذاری هندسی: بر اساس این شیوه گذرهای شهر تنها با استفاده از حروف و اعداد نامگذاری میشود تا آدرس دهی آنان سادهتر باشد. معروفترین شهری که گذرهای آن با این شیوه نامگذاری شده است شهر نیویورک در کشور ایالات متحده آمریکا است. در این روش شهر ابتدا به مناطق مختلف تقسیم شده و هر منطقه به زیر شاخهها و معابر اصلی و فرعی تقسیم میشود. در نامگذاری هندسی یافتن تقریبی و دقیق هر نشانی به راحتی صورت میگیرد ولی نامها فاقد هویت و شخصیت فرهنگی هستند.
2. نامگذاری تاریخی: این نامگذاری بیشتر شکلی از تثبیت نام است یعنی نامی بر روی یک گذر وجود دارد و تنها نام قطعی میشود البته در مناطق تازه تاسیس در نامگذاری تاریخی اولویت با نامهای فرهنگی است.
اعمال هر کدام از این دو شیوه به شکل کامل ممکن نیست به همین دلیل معمولاً برای نامگذاری از تلفیق این دو روش استفاده میشود و همچنین به دلیل محدود بودن نامهای مناسب یک نام با استفاده از شماره تکرار میشود. در شهر گراش با توجه به نامگذاری بخشی از معابر تجربههایی به دست آمده که میتوان در نام بخشهای دیگر نیز استفاده نمود.
الف.خاص بودن نام خیابانهای اصلی
یکی از قوتهای یک کمیته نامگذاری قوی امکان نامگذاری خاص است. فلسفه نامگذاری در شکل کلی آن مجزا و معین کردن چیزی از چیزهای دیگر است. در نامگذاری موفق در واقع یک خیابان یا گذر باید بتواند به مشخصه شهر تبدیل شود. مثلاً خیابان شانزهلیزه پاریس، خیابان والاستریت نیویورک یا خیابانهای چهارباغ و زند در شیراز و اصفهان به نظر میرسد برای معابر اصلی شهر از نامهای خاص و ویژه شهر گراش استفاده کرد تا بتواند به خوبی یادآور و مشخص کننده شهر باشد. هر چند بیشتر گذرهای اصلی شهر گراش نامگذاری شده است ولی در آینده باید توجه بیشتری برای نامهای غیرتکراری و تک در خیابانهای بلوارهای اصلی داشت.
ب. بزرگداشت شخصیتها در نامگذاری
نامگذاری معابر گذشته از جنبه مشخص کردن نشانی در بیشتر جوامع دارای کارکرد فرهنگی و اجتماعی است. شاید در نگاه اول این اشتباه وجود داشته باشد که شهر ما آدمهای معروف کمی دارد که بتوان نام آنها را بر روی گذرهای شهر گذاشت. اما باید در نظر داشت نامگذاری خیابانها به نام افراد به شناساندن آنان به جامعه کمک میکند. ممکن نشدن این نامگذاری در بسیاری موارد به دلیل برخی اختلاف نظرهای داخلی است که هیچ وقت اجماعی بر روی نام بیشتر برزگان شهر انجام نخواهد شد اما شروع کردن این شیوه میتواند کمکم حساسیت را بر روی نامها را از بین برده و به جای تنگ نظری و سعی در حذف نام دیگران تلاش گروهها و جمعیتها در جهت نامگذاری دیگر معابر برای افراد مورد علاقه خود خواهد بود.
پ. نامگذاری ابزاری برای تبادل فرهنگی
از شیوههای مرسوم دیپلماسی در بین کشورها، قرار دادن نام کشورها و نمادهای آنان بر روی خیابانها به شکل متقابل است. در تهران خیابان و اماکن زیادی همانند سئول، بخارست، آرژانتین را میتوان یافت. در مقیاس کوچکتر این شیوه را میتوان در شهر گراش نیز اعمال کرد. یعنی در گفتوگو با شوراهای شهرهای دیگر میتوان تقاضا کرد خیابانی در شهر آنان به نام شهر گراش بوده و در گراش نیز خیابانی به تناسب به آن شهر اختصاص داده شود. به خصوص در شهرهایی مانند شیراز یا بندرعباس که دارای جمعیت گراشی فراوانی هستند در هویتیابی این همشهریان بسیار موثر خواهد بود. در شهرهای سطح شهرستان نیز میتوان این پیشنهاد را مطرح کرد که خیابانها به شخصیتهای شهر همجوار اختصاص یابد که در تقویت حس همدلی و وحدت به شکل عملی موثر خواهد بود.
ت. نامهای منطقهای
در نامگذاریهای فعلی نوعی تشتت وجود دارد در حالی که با توجه به مقدمه گفته شده میتوان با تلفیق دو شیوه برای هر کدام از مناطق شهر از گروهی از اسامی استفاده کرد. در این حالت نام کوچه به راحتی منطقه و محدوده نسبی آن را نیز مشخص کرد. این شیوه در برخی قسمتها همانند خیابان بسیج اعمال شده است ولی کامل نیست.
ث. ضرورت مشارکت بیشتر ساکنین
متاسفانه تاکنون شهروندان مشارکت فعالی در روند نامگذاری نداشتهاند. در چند فراخوان انجام شده تنها افراد معدودی اسامی موردنظر خود را به طور کلی ارسال کردهاند. با اجرای طرح شوراهای محلهای میتوان از اعضای شورای محله در کمیته نامگذاری به عنوان مشاور و بدون حق رای استفاده نمود.
ج. نامگذاری تنها روی دیوار
در کنار مساله نامگذاری باید اسامی به شکل نقشه و برشور در اختیار شهروندان قرار گیرد تا استفاده از آن گسترش پیدا کند. به ویژه قرار دادن این اسامی در اختیار اداره پست، تاکسی تلفنها و فروشگاهها میتواند در تسریع روند نامگذاری موثر باشد.
چ. تدوین آییننامه نامگذاری
در بیشتر شهرها برای جلوگیری اعمال سلیقههای شخصی و وجود مرجعی در هنگام بروز اختلاف آییننامهای برای نامگذاری معابر تهیه شده است. به نظر میرسد شورای شهر با تدوین آییننامه اولویتهای نامگذاری و شیوه نامگذاری را مدون سازد. تدوین آیین نامه میتواند چرخ کند نامگذاری معابر را در مسیر مشخص به حرکت بیاندازد.