مكتبخانه -حمام عمومی برق روز و کتابخانه عمومی
مكتبخانهها
مكتبخانه محل سنتي آموزش خواندن و نوشتن بودند كه تا قبل از افتتاح اولين مدرسه گراش يعني دبستان ابدي در سال ........... داير بودهاند. برنامه اصلي تدريس شامل جزء سي قرآن كريم براي سطوح ابتدايي، و كل قرآن و واجبات و احكام دين در سطوح بالاتر، و سپس جودي، جوهري، طوفانالبكاء، گلستان سعدي و ديوان حافظ بوده است. تدريس اين دروس و نگارش آنها بر اساس حروف ابجد بوده و دانشآموزان بر روي لوحهاي فلزي مينوشتند.
تعداد دانشآموزان يك كلاس معمولاً از 25 نفر تجاوز نميكرده است. شهريه حضور در كلاسها ماهانه 1 تومان بوده و كلاسها صبح و عصر هر روز به غير از جمعهها داير بودهاند. مفاهيمي چون مقطع تحصيلي، ارزشيابي و مدرك در اين مكتبخانهها جايي نداشته است؛ مدركي به كسي تعلق نميگرفت، و هر كس استعداد بيشتري داشت سريعتر دروس را تمام ميكرد. تنبيه سنتي فلكچوب شامل حال دانشآموزان متمرد ميشده است.
مكتبخانهها در منزل عالمان تشكيل ميشد. معروفترين و بزرگترين آنها مكتبخانهي ملافرج شرفويي بوده كه علاوه بر مهارت خاصي كه در تدريس داشته، ابهت زيادي هم داشته و شاگردان بسياري را تربيت نموده است. از ديگر عالمان مكتبخانهها ميتوان از آقايان زينالعابدين مقدسي، ملاحسن فرجا... عالمي، حاج غلامحسين غلامي، حاج عزيز خوشخو، حاج محمدتقي پرهيزگار و خانمها كربلايي خانم كوچكي، كوچك آخوند و سكينه مشهديصادق نام برد.
منابع: شاگردان مكتبخانهها (حاج احمد كاظمي، حاج حسين كربلايي محمد باقر)
نوشته: جواد حسننژاد
حمام عمومي برق روز
اين حمام در سال 1338 ه.ش. به همت حاج شيخ علي اصغر رحماني
آقا سيد رسول معصومي و حاج جعفر اسدي لاري وياري مردم در محله برقروز، جنب بقعه پير پنهان، و به مساحت تقريبي 1000 متر مربع مشتمل بر 2 خزينه و 8 رختكن تأسيس گرديد.
در آن زمان كه مردم از داشتن حمامهايي به سبك حمامهاي كنوني در منازل محروم بودند، داشتن چنين حمامهايي در سطح شهر نعمتي حياتي بود. آب مصرفي اين حمامها به وسيله چهارپايان از بركههاي حوالي شهر تأمين ميشد، و سوخت آنها هم هيزم بود كه از كوههاي اطراف تهيه ميشد.
حمام از ساعت شروع به كار آن يعني قبل از اذان صبح تا ساعت 8 صبح مخصوص آقايان، و بعد از آن تا ساعت 2 بعدازظهر مخصوص خانمها بود. در ابتدا مردم جهت استفاده از حمام پولي نميپرداختند، ولي بعدها مبالغ ناچيزي از آنها دريافت ميشد كه آن هم صرف تعمير و نگهداري حمام ميشد. مسؤول و مدير اين حمام شخصي بود به نام حاج عباس، معروف به حاج عباس حمامي. اين حمام تا سال 1357 فعال بود، ولي رفتهرفته با تأسيس حمامهاي كنوني در داخل منازل، اين حمام به گوشه فراموشي سپرده شد؛ و سرانجام در سال 1365 تخريب گرديد. هماكنون بناي اداره اوقاف و امور خيريه گراش در همين مكان تأسيس گرديده است.
نوشته: جواد حسننژاد
منبع: عباس مانك!
*********************************************************************
كتابخانه عمومي
بزرگترين كتابخانه گراش و اولين مكان فرهنگي شهر، كتابخانه عمومي است.
با استناد به لوح سنگي نصب شده جلوي درب ورودي، ساختمان اين كتابخانه به همت بانيخير آقاي باقر محبي و توسط فرزندش، رهبر محبي، در سال 1347 ساخته شد. متن اين لوح كه گمان ميرود سروده مرحوم علياصغر رحماني باشد اينچنين است: «كتابخانه بنام محبي مغفور/ كه باد روح شريفش قرين وجد و سرور/ بهمت خلفالصدق او رهبر/ براي نفع عموم گراش شد معمور/ هزار و سيصد و هشتاد و هشت هجري بود/ حضور يافته جمعي ز اولياء امور/ براي شادي روح مؤسس و باني/ ثواب و بهرهاي از خواندنت نما منظور».
كتابخانه در محل يك گورستان قديمي روبهروي بقعه شيخ عبدا... در زميني به مساحت 480 مترمربع و زيربناي 112 مترمربع ساخته شد؛ تاكنون تنها دو بار تعميراتي جزيي بر آن اعمال شده است كه آخرين بار آن در سال 77 بوده كه سفيدكاري ساختمان و موزاييك كف تعمير شده و دو دستگاه سرويس بهداشتي و يك انباري در آن ساخته شده است. بيشتر وسايل و امكانات كتابخانه از قبيل كامپيوتر، آبسردكن و دستگاه زيراكس از طريق خودياري مردم تهيه شده است.
اداره كتابخانه از ابتداي شروع به كار آن بهصورت هيات امنايي بوده و محمدحسن شكوهزاده امر تصدي آن را به عهده داشته است. پس از او افراد زيادي در كوتاهمدت مسووليت كتابخانه را به عهده داشتهاند: رضا ايزدي، اكبر غفوري، مسعود فرجام، حبيب افتخاري، محمود اثنيعشري، محمد واحدي و آقاي شاكري. از سال 1370، مهدي آيينهافروز، فرزند علياكبر، متولد 51 گراش، بعد از دو سال تعطيلي كتابخانه، آن را از شاكري تحويل گرفت و تا هماكنون (1384) اين سمت را عهدهدار است. بخش بانوان كتابخانه نيز از سال 1375 به همسر كنوني ايشان، صغري جعفرزاده، فرزند رضا، متولد 1351 گراش، سپرده شده است.
كتابخانه عمومي گراش در سال 83 به درجه 2 فرهنگي ارتقا پيدا كرد، ولي از لحاظ فيزيكي همچنان درجه 5 محسوب ميشود. اين كتابخانه داراي حدود 12000 جلد كتاب، كه حدود يكسوم آن اهدايي است، و 4015 نفر عضو است. سيستم كتابخانه ديوي و قفسه باز است.
كتابخانه علاوه بر فراهم كردن محيط و امكانات كتابخواني، به عنوان اولين مركز فرهنگي شهر، محل انجام فعاليتهاي فرهنگي بسياري نيز بوده است كه از آن ميان ميتوان به: تشكيل جلسات انجمن شاعران و نويسندگان گراش از سال ...... تا ......؛ جلسات هيات تحريريه فصلنامه محلي «همسايه» و انتشار 14 شماره آن بين بهار 71 تا تابستان 74؛ جلسات گروه گردآورندگان فرهنگ گراشي؛ جلسات اوليه انجمن موسيقي؛ جلسات هيات مديره «جشنواره فيلم كوتاه كل» در سه سال اول برگزاري آن از سال 81 تا 83 و برگزاري اين جشنواره با مسووليت كتابخانه؛ برگزاري سه دوره مسابقه كتابخواني در سطح شهر؛ اشاره كرد.
اين كتابخانه محفل افراد فرهنگدوست زيادي نيز بوده است. از ميان شاخصترين آنها ميتوان از اين افراد نام برد: عبدالكريم خواجه، كه كار راهاندازي، تايپ، طراحي و امور هنري نشريه «همسايه»، راهاندازي كلاسهاي طراحي، عكاسي و فيلمبرداري در سال 73، و آمادهسازي اثر چاپنشدهاش «گراش در آيينه زمان» را در محل كتابخانه انجام داد؛ صادق رحماني، كه كار راهاندازي و سردبيري نشريه «همسايه» را به عهده داشت؛ عبدالعلي صلاحي، عضو هيات تحريريه «همسايه»، كه به همراهي مهدي آيينهافروز و مهدي جباري به جمعآوري فرهنگ گراش همت گماردهاند و عمده فعاليتهاي اخير كتابخانه را از قبيل برگزاري نمايشگاه آثار تاريخي و قديمي گراش، مسابقات كتابخواني، جشنواره فيلم كوتاه كل و راهاندازي خانه فرهنگ گراش و قبول مسووليت آن را همين گروه بر عهده داشتهاند؛ و افراد ديگري چون محمد خواجهپور، ....
منابع: اسناد و مدارك موجود در كتابخانه (جمعآوريشده توسط خانم خوشابيزاده، اقوال شفاهي مسوول كتابخانه
مسعود غفوري